Văn hóa Huế | Homepage

Mứt Huế

0 Comments 🕔10.Feb 2015

Huế là xứ sở của các loại mứt nên Tết Huế luôn có hàng chục món mứt: mứt gừng, mứt dừa, mứt chanh, mứt quất, mứt cam, mứt khoai lang, mứt khoa tây, mứt bí đao, mứt củ cải, mứt cà rốt, mứt hạt sen, mứt me, mứt cốc, mứt xoài… Mỗi món mứt có sắc thái riêng, hương vị riêng, nhưng lại giống nhau ở một điểm là đều do mẹ hay do chị em trong nhà tự tay làm ra, chứ không phải là mứt mua ngoài chợ, bởi lẽ, phụ nữ Huế dường như ai cũng giỏi nữ công gia chánh. Chính điều này đã tạo nên hương sắc riêng của mứt Huế và Tết Huế.
Phụ nữ Huế ngày trước phải học làm mứt bánh từ khi còn nhỏ và Tết là dịp để họ thể hiện tài nghệ khéo léo của mình qua việc nấu nướng, làm mứt bánh. Theo truyền thống, trong mỗi phủ đệ của các vương gia hay trong mỗi gia đình quyền quý đều chuyên làm những món mứt bánh khác nhau, trong đó có những món mứt bánh đặc biệt để cung tiến nhà vua và hoàng gia, dâng tặng những bậc tôn trưởng hay cúng dường các chùa chiền ở kinh kỳ. Vì thế mà các bà, các cô đều ra sức học làm mứt bánh, vừa để thể hiện tài nữ công gia chánh của bản thân, vừa đáp ứng nhu cầu ẩm thực của gia đình trong những ngày Tết, đồng thời cũng là sự tiếp nối truyền thống gia phong. Có lẽ vì thế mà mứt Huế rất phong phú, đặc sắc.
Ngày Tết ở Huế có rất nhiều món mứt, nhưng món phổ biến nhất và nổi tiếng nhất chính là mứt gừng. Tuy nhà nào cũng biết làm mứt gừng và thường tự làm món mứt này để dùng, nhưng món mứt gừng ngon nhất ở Huế phải là mứt gừng Kim Long. Làng Kim Long nằm ở ven sông Hương, chỉ cần đi ngược về phía thượng nguồn chừng nửa giờ là đến ngã ba Tuần, nơi nổi danh về nghề trồng gừng để làm mứt. Gừng làng Tuần cay nhưng không nồng, khi thu hoạch thì không quá già, cũng không quá non nên là nguyên liệu thích hợp nhất để làm nên những lát mứt gừng Kim Long hảo hạng. Mứt gừng Kim Long lát mỏng như lụa, được “phiếu” rất trắng rồi mới rim với đường trên than củi. Khi đường ngấm sâu vào từng lát mứt ở trong chảo, thì mứt được gỡ thành từng lát, duỗi cho thẳng, xếp chồng với nhau rồi mới đem phơi và đóng gói để đưa đi bán ở các phiên chợ Tết.
Huế cũng nổi tiếng với món mứt bí đao trắng ngần, ngọt sắt và thơm lừng. Cũng như mứt gừng, mứt bí đao Huế được “phiếu” rất công phu. “Phiếu” là một kỹ thuật chỉ được biết đến trong ẩm thực Huế. Đó là bí quyết làm trắng các loại rau củ trong chế biến ẩm thực bằng hình thức ngâm nước và phơi nắng liên hoàn trong nhiều ngày. Huế có hồ Tịnh Tâm, là nơi trồng sen nổi tiếng trong kinh thành, nên cũng nổi danh với món mứt làm từ hạt sen Tịnh Tâm, thơm mềm như tan trong miệng…
Ngoài các loại mứt phổ dụng như trên, ở Huế có những món mứt mà không nơi nào ở Việt Nam có được. Đó là mứt cung đình. Theo sử sách của triều Nguyễn, trong các dịp Tết lễ, triều hội, yến tiệc, nhà vua thường chiêu đãi quốc khách và đình thần nhiều món mứt cung đình như mứt bát bửu, mứt tứ linh, mứt màu hoa, mứt màu quả, mứt nho, mứt táo, mứt dưa, mứt đậu phụng, mứt sơn trà… Ngoài ra trong cung còn có nhiều món mứt đặc biệt khác, do các cung tần mỹ nữ khéo tay chế biến để dâng cho vua và thái hậu sử dụng thường ngày.
Mứt cung đình Huế rất phong phú và cầu kỳ. Chẳng hạn, mứt bát bửu hợp thành từ những món mứt quý như mứt hạt sen, mứt kim quất, mứt táo, mứt long nhãn, mứt đậu đỏ… cùng với thịt heo quay, và là loại mứt chỉ sử dụng trong những dịp triều hội quan trọng. Mứt cam sành dùng trong dịp Tết thì được chưng trong những chiếc tìm làm bằng đồ sứ ký kiểu sang trọng. Mứt sen ngào với đường phèn, cánh nở như hoa rất kiểu cách. Mứt hạt dâu làm từ đậu xanh và đường phèn với phẩm màu thiên nhiên, là loại mứt dùng thay cho hạt dưa vì trong cung không cho phép cắn hạt dưa do cho rằng việc cắn hạt dưa lách tách là vô phép. Mứt màu hoa làm từ đu đủ và bí đao tỉa vẽ công phu. Mứt trái Phật thủ có hương vị thơm tho… Tất cả đều là những món mứt đặc biệt, chỉ dành riêng cho các bậc vua chúa mà thôi. Sau khi nhà Nguyễn cáo chung, nhiều món ăn cung đình trong đó có các món mứt, dần dần mai một.
Ngày nay nhiều loại mứt cung đình từng bị thất truyền như mứt bát bửu, mứt cam sành, mứt hạt dâu, mứt sen, mứt trái Phật thủ… đã được phục hồi thành công nhờ công lao của nghệ nhân ẩm thực Hồ Thị Hoàng Anh, hậu duệ của một vị đội trưởng Đội Thượng Thiện ở Huế xưa.
Không ai có thể hình dung Tết Huế sẽ như thế nào nếu vắng bóng hoàng mai và thiếu đi cái hương vị nồng nàn của mùi mứt Tết thoảng trong làn gió xuân, nhất là với những ai luôn mong mỏi tìm về với Huế để tận hưởng không khí Tết ở nơi đế đô một thuở sau bao năm tháng tha hương.

Trần Đức Anh Sơn (theo facebook của T.Đ.A.S)

mut1
Ảnh 1: Nghệ nhân Hồ Thị Hoàng Anh và những món mứt cung đình do chị phục hồi. Ảnh: Hoàng Thụy
mutc2
Ảnh 2: Mứt cung đình. Ảnh: Hoàng Thụy
mut3
Ảnh 3: Mứt màu hoa. Ảnh: Hoàng Thụy
mut4
Ảnh 4: Mứt bát bửu. Ảnh: Hoàng Thụy
mut5
Ảnh 5: Mứt cam sành. Ảnh: Hoàng Thụy
mut6
Ảnh 6: Mứt hạt dâu làm bằng bột đậu xanh và đường phèn. Ảnh: Hoàng Thụy
mut7
Ảnh 7: Mứt sen tỉa theo kiểu Huế. Ảnh: Hoàng Thụy

Similar Articles

Câu mực đêm

Câu mực đêm 0

Câu mực đêm là nghề có từ lâu đời và là kế mưu sinh chính

Hiền lành bánh sen tán

Hiền lành bánh sen tán 0

Trong bữa cơm trưa, cô giáo tôi nói sẽ làm bánh sen tán để thết

Cả làng ăn cá nóc ‘tử thần’ ở xứ Huế

Cả làng ăn cá nóc ‘tử thần’ ở xứ Huế 0

Chứng kiến hàng xóm thiệt mạng vì ăn cá nóc, nhưng nhiều ngư dân một

Sen tàn lại nhớ ngó sen

Sen tàn lại nhớ ngó sen 0

Người xưa có câu truyền miệng “Nam không thể thiếu hẹ, nữ không thể thiếu

Trầm lắng Lăng Cô…

Trầm lắng Lăng Cô… 0

Chính người dân thôn An Cư Đông 1, thị trấn Lăng Cô (Phú Lộc, tỉnh

No Comments

No Comments Yet!

No one have left a comment for this post yet!

Write a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

DSC_4190

Tìm kiếm

Danh mục

Có thể bạn quan tâmclose