Văn hóa Huế | Homepage

Di tích kêu cứu

🕔08.Nov 2015

Thừa Thiên Huế có nhiều di tích lịch sử, văn hóa; trong đó, cả trăm di tích được công nhận là di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia. Tuy nhiên, sau lễ đón bằng công nhận, phần nhiều trong số ấy đang xuống cấp trầm trọng.

Hệ thống cửa đình làng An Cựu rệu rã

Không được chăm sóc, trùng tu, nhiều di tích trên địa bàn tỉnh có nguy cơ trở thành phế tích. Đó là thực trạng đáng báo động.

Rệu rã chờ sập
Thừa Thiên Huế có khoảng 895 di tích; trong đó, có 86 di tích được công nhận là di tích cấp quốc gia (29 di tích do Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế quản lý) và 59 di tích cấp tỉnh. Phần nhiều trong số ấy đều đã xuống cấp tùy theo các cấp độ nặng nhẹ. 
Nhìn bên ngoài, đình làng An Cựu (số 99 kiệt 33 đường An Dương Vương) còn khá nguyên vẹn nhưng bên trong, ngôi đình này đã mục ruỗng. Hầu hết cấu kiện bằng gỗ đã bị ruỗng nát, một chiếc cột bị gãy ngang. Cả hệ thống án, kiệu thờ, bài vị… bằng gỗ tuyệt đẹp cũng bị xiêu vẹo, hư hỏng vì mục mối. Mái ngói bể, dột nát, trời mưa nước chảy lênh láng khắp đình. Hệ thống cửa rệu rã, phải nẹp lại nên trong đình luôn tối om. Ánh sáng duy nhất le lói là từ những tấm ngói đã bể trên mái. Hai ngôi nhà tả hữu dùng để họp hành, phục vụ cúng tế chỉ còn trơ mấy bức tường rêu phong.
Ông Trần Văn Sửu – Phó làng An Cựu đưa tay gõ vào cây cột bị mối ăn mục rỗng. Nhìn những miếng gỗ rã rơi xuống, ông thở dài: “Mối ăn cột “tọng bọng” hết rồi, chúng tôi phải nẹp bằng thép. Năm ngoái, cái kèo bị gãy, Hội đồng tộc trưởng của làng buộc phải chống sập nóc mái bằng hai ống sắt nhưng không ăn thua. Thỉnh thoảng, ngói, cột, kèo cứ rớt xuống, đòn tay cũng gãy từng khúc rất nguy hiểm. Cứ đà ni, tui sợ không qua được mùa mưa bão năm nay. Nếu sập là không tận dụng được gì khi trùng tu”.
Đình làng An Cựu là ngôi đình cổ ra đời từ thế kỷ thứ XVI và được trùng tu vào những năm 1906, 1957, 1970. Từng là nơi hoạt động của cán bộ cách mạng trước và sau 1945, đình làng đã được xếp hạng di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh vào năm 2008. Thế nên, người dân An Cựu càng đau lòng khi niềm tự hào, nơi thờ cúng thiêng liêng của họ đang đứng trước nguy cơ có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Ông Lê Văn Ngộ – Trưởng làng, Phó Ban quản lý di tích đình làng An Cựu cho biết: “Đình làng này bắt đầu xuống cấp cách đây hơn 10 năm, giờ xuống cấp đến 80% và cần được chống xuống cấp khẩn cấp. Hơn 7 năm nay, dân làng kêu cứu, Hội đồng tộc trưởng của làng đau đáu, biết bao lần làm đơn kiến nghị, đề xuất nhưng vẫn chưa được trùng tu”. Ông Sửu, ông Ngộ đều đã quá tuổi thất thập, tuổi già sức yếu nhưng mấy năm nay họ sốt ruột chạy đi kêu cứu cho di tích khắp nơi. Tuy nhiên, sức có hạn nên họ đành bất lực.
Tương tự, đình và miếu khai canh làng Thế Lại Thượng trên đường Bạch Đằng (phường Phú Hiệp) có gần 200 năm tuổi, nổi tiếng với lối kiến trúc và không gian độc đáo. Năm 1998, cụm di tích này được xếp hạng là di tích cấp quốc gia. Do sức tàn phá của thời gian và thời tiết khắc nghiệt, cả hai di tích nổi tiếng với kiến trúc cổ ba gian hai chái, lợp ngói âm dương tuyệt đẹp đều đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, nhất là đình làng trở nên nhếch nhác, rệu rã. Xung quanh đình là hai dãy phòng học của Trường tiểu học Ngô Kha cơ sở 3, sân đình được sử dụng làm sân trường. Bên trong, tường nứt, nền đúc bị vỡ loang lỗ, mái ngói bị dột nhiều chỗ, các kết cấu gỗ bị mục khiến kèo, xà, cột đều gãy, cửa hỏng không mở được… Vì thế, đình làng bị bỏ hoang như phế tích, mọi việc tế tự được chuyển về miếu Thành Hoàng.
Theo ông Trần Quốc Hiếu, Chủ tịch UBND phường Phú Hiệp, Trưởng ban quản lý di tích, việc trùng tu cứ thấp thỏm trong lòng người dân và chính quyền địa phương mà chẳng có tiền: “Khi di tích xuống cấp, chúng tôi đã gửi nhiều văn bản lên cấp trên kêu cứu. Với nhiều nỗ lực, chúng tôi đã mời đơn vị tư vấn lập hồ sơ trùng tu gửi ra Bộ VH,TT&DL xin kinh phí tu bổ nhưng chưa có phản hồi. Chỉ sợ lâu quá, không biết di tích có chờ nổi không. Đây là di tích rất có giá trị về kiến trúc, văn hóa, để mất đi thì không bao giờ tìm lại được”.
Bị xâm hại
Được Bộ VH-TT (nay là Bộ VH,TT&DL) công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia từ năm 1991, nhưng suốt nhiều năm qua, di tích lăng mộ Tuy Lý Vương (đường Bùi Thị Xuân, phường Đúc) bị nhiều hộ dân xâm hại. Với tổng diện tích khoảng 5.600m2, mảnh đất thuộc khuôn viên di tích đã bị 10 hộ dân sống tại đây “chia 5, xẻ 7” để xây dựng nhà ở, trồng hoa màu… phá vỡ cảnh quan di tích, xâm hại nghiêm trọng đến lăng mộ và các công trình thuộc khu di tích.
Liên quan đến việc này, đã có nhiều cuộc kiểm tra, thanh tra của các cơ quan cấp thành phố và cấp tỉnh. Từ năm 2012, UBND tỉnh cũng đã có kết luận yêu cầu cơ quan chức năng cương quyết xử lý đối với những hộ dân sử dụng đất nằm trong khu vực I của di tích. Mặc dù các cơ quan chức năng đã vào cuộc, tuy nhiên, do cách xử lý thiếu cương quyết nên đến nay, sự việc dường như chỉ “dậm chân tại chỗ” và ngày càng nghiêm trọng hơn khi người vi phạm tiếp tục mở quán nhậu, xây dựng bãi đỗ xe.
Ông Nguyễn Phước Vĩnh Khánh, Phó ban Chủ tự Phủ Tuy Lý Vương cho biết: “Không hiểu vì lý do gì mà dù UBND tỉnh đã có kết luận nhưng chưa được giải quyết, chẳng có hộ xâm phạm nào đi hết. Chúng tôi đã nhiều lần làm đơn kiến nghị cơ quan chức năng giải quyết dứt điểm tình trạng này. Nếu không thì cũng khoanh vùng rõ ràng để chúng tôi làm hàng rào bảo vệ khuôn viên đất còn lại, nhất là trong khu vực I. Đây là di tích cấp quốc gia nên rất mong các cấp, ngành liên quan có biện pháp giải quyết dứt điểm theo Luật Di sản để bảo tồn nguyên vẹn khuôn viên của di tích”.
Và lãng quên
Chung cảnh ngộ, di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia Ngã ba Ràng Bò – Cây đa Đá Bạc ở Phú Lộc cũng trong tình trạng bị xuống cấp và lãng quên. Bia chiến thắng Ngã ba Ràng Bò (xã Lộc Điền) là chứng tích lịch sử quan trọng, ghi dấu một thắng lợi vẻ vang của dân tộc trong chặng đường đấu tranh giải phóng đất nước mà đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử vào mùa xuân 1975. Tuy nhiên, thoạt nhìn không ai nghĩ nó là di tích cấp quốc gia khi những dòng chữ giới thiệu về địa điểm lịch sử này đã mờ hẳn, bia đã sứt mẻ, cũ kỹ… không tương xứng với giá trị, ý nghĩa của di tích.
Tương tự, xung quanh di tích Cây đa Đá Bạc nhếch nhác khi người dân tập kết vật liệu xây dựng, bán quán nước. Thậm chí, năm ngoái, một hộ dân đã xâm hại di tích khi lén đổ đất trái phép trong đêm với ý định xây nhà hàng. May là chính quyền huyện Phú Lộc phát hiện và ngăn chặn kịp thời. Không có biển giới thiệu, biểu tượng di tích, cũng không khoanh vùng bảo vệ nên nhiều người không biết đây là di tích quốc gia cần được bảo vệ.

 

Ngoài tác động khắc nghiệt của thời gian thì khó khăn về kinh phí, sự thờ ơ của con người trong công tác bảo vệ, trùng tu, thậm chí là xâm hại khiến di tích càng xuống cấp, nhếch nhác. Để cứu nguy cho di tích, cần nhiều giải pháp đồng bộ, kịp thời và sự chung tay của xã hội.

Kèo gãy, dân làng An Cựu phải chống sập nóc mái bằng hai ống sắt

Nhiều cái thiếu

Trò chuyện với những người dành nhiều tâm huyết cho di tích, điều họ trăn trở nhất là ý thức, thái độ ứng xử của người dân, chính quyền địa phương với di tích, khi ở nhiều nơi, công tác quản lý, bảo vệ, trùng tu và phát huy giá trị của di tích chưa được coi trọng. Ông Phan Tiến Dũng, Giám đốc Sở VH,TT&DL cho rằng, nhiều nơi, chính quyền địa phương hào hứng, tích cực lập hồ sơ để di tích được công nhận, tổ chức đón bằng rất trang trọng. Nhưng sau đó lại lãng quên trách nhiệm, bỏ bê di tích và giao khoán lại cho Nhà nước mà thiếu quản lý, kiểm tra, chăm sóc dẫn đến tình trạng di tích bị hư hại, xâm phạm.

Di tích sau khi được xếp hạng đều có Ban quản lý (BQL). Tuy nhiên, đa số BQL di tích hoạt động không hiệu quả. Một số di tích dù được xếp hạng đã lâu nhưng vẫn chưa kiện toàn BQL, do Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch phụ trách văn xã của phường, xã (thường làm trưởng ban) thay đổi. BQL nhiều di tích cũng không có quy chế hoạt động nên các thành viên không rõ được trách nhiệm của mình. Một cán bộ công tác lâu năm trong ngành văn hóa than phiền: “Cũng bởi các cơ quan quản lý Nhà nước, chính quyền địa phương thiếu sự kiểm tra, giám sát, không xử lý kiên quyết các trường hợp xâm phạm, đôi khi “đánh trống bỏ dùi” nên di tích bị lấn chiếm, xuống cấp”.

Hơn nữa, khi phân cấp quản lý, đội ngũ làm di tích của các huyện, thị còn yếu vì thiếu người; kiến thức, chuyên môn cũng hạn chế. Ông Cao Huy Hùng, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng thẳng thắn: “Chúng ta thiếu một hệ thống quản lý của chính quyền, thiếu một hành lang pháp lý chặt chẽ, thiếu một con người chủ thể để bảo vệ di tích nên người dân mới lấn chiếm, xâm hại di tích. Trước mắt, chúng ta khoan trách người dân mà phải trách bộ máy chúng ta thiếu năng lực, thiếu nhiệt tình, vô cảm”.

Khó kinh phí, khó thủ tục

Thiếu kinh phí để trùng tu, tôn tạo di tích là bài toán chưa có lời giải từ nhiều năm nay. Ông Phan Tiến Dũng cho biết: “Chúng ta tự hào có nhiều di tích nhưng cũng phải nhìn nhận, điều kiện để bảo tồn các di tích đó hiện rất khó khăn do thiếu kinh phí. Số lượng di tích lớn nhưng kinh phí trùng tu, sửa chữa, chống xuống cấp hàng năm lại quá khiêm tốn: chưa đến 5 tỷ đồng. Trong khi đó, một công trình tu bổ di tích cần hàng chục tỷ đồng. Với di tích cấp tỉnh lại càng khó khăn hơn nhiều. Mỗi năm, di tích cấp tỉnh cần 5 – 7 tỷ đồng để tu bổ, nhưng khả năng của tỉnh và địa phương chỉ khoảng 1 tỷ đồng”.

Không có kinh phí, việc đầu tư trùng tu, tôn tạo di tích dàn trải, thiếu trọng điểm nên hiệu quả không cao. Ông Cao Huy Hùng cho rằng: Rất khó để trùng tu, tôn tạo di tích với nguồn kinh phí nhỏ giọt như muối bỏ biển. Nguồn đầu tư quá ít nên việc trùng tu chủ yếu mang tính chống đỡ, chống xuống cấp và tu bổ cấp thiết. Không phải tỉnh không quan tâm nhưng “lực bất tòng tâm.

Một trở lực nữa là, quy trình, thủ tục để thực hiện việc tu bổ di tích quá phức tạp, mất thời gian làm cho nhiều người nản lòng. Với di tích cấp quốc gia thì càng rắc rối khi phải báo cáo từ xã lên huyện, tỉnh, bộ và quy trình trả lời tuần tự theo chiều ngược lại. Ông Phan Tiến Dũng cho biết: “Theo Nghị định 15, Thông tư 10, tất cả mọi đồ án, thiết kế phải được Bộ Xây dựng duyệt, đơn vị này nhờ Bộ VH,TT&DL thẩm định trước khi có ý kiến trả lời cho các địa phương. Muốn trùng tu, sửa chữa phải ra Bộ xin phép nhưng di tích trên cả nước quá nhiều nên phải chờ. Mà người dân mấy ai có đủ kinh phí để đi ra bộ xin phép, ra ngoài cũng lớ ngớ chẳng biết gặp ai. Vì thế, đã xảy ra tình trạng làm liều, làm ẩu do không có điều kiện xin phép”.

Cái tâm và tấm lòng

Theo ông Cao Huy Hùng, để quản lý đất đai của di tích theo Luật Di sản và tránh bị xâm hại, di tích phải được trang bị đầy đủ các cơ sở về mặt pháp lý: cắm mốc, cấp bìa đỏ, có người trông coi bảo vệ… Khi khoanh vùng bảo vệ di tích, phải tiến hành cắm mốc khu vực 1, khu vực 2 và xây dựng hệ thống hàng rào, tường thành ngăn cách để bảo vệ di tích khỏi sự xâm lấn. Thứ nữa, đơn vị quản lý cần công bố quy hoạch khoanh vùng tại di tích để người dân sở tại biết và tham gia vào việc giữ gìn, bảo vệ. Sau khi di tích được xếp hạng, phải kiện toàn BQL, xây dựng quy chế hoạt động.

Nhiều người làm công tác văn hóa phản ánh, công tác tuyên truyền chưa tích cực, đầy đủ nên người dân chưa hiểu được giá trị về lịch sử, văn hóa, kiến trúc của di tích. Vì quyền lợi, ngay cả những người được giao nhiệm vụ cai quản lại là người xâm phạm di tích. Tăng cường tuyên truyền, vận động nâng cao ý thức trách nhiệm của các cấp, ngành, cộng đồng là việc cần thiết, để những người sống trong vùng di tích hiểu rõ giá trị, ý nghĩa của di tích và tự hào về nó. Từ đó, họ có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ, phát huy, tu bổ và tôn tạo cũng như đấu tranh ngăn chặn các trường hợp xâm hại di tích. Việc này không chỉ làm trong ngày một, ngày hai mà cần “mưa dầm thấm đất”, bằng nhiều hình thức, biện pháp khác nhau.

Cách tốt nhất để bảo tồn di tích trong điều kiện khó khăn về kinh phí là xã hội hóa công tác trùng tu, huy động sự đóng góp của Nhân dân, các tổ chức được pháp luật cho phép. Nguồn vốn để trùng tu di tích cần sự hỗ trợ bằng nhiều nguồn khác nhau: ngân sách Nhà nước, nguồn lực của địa phương, nguồn xã hội hóa của người dân trong và ngoài nước, sự tài trợ của các tổ chức quốc tế… Ông Phan Tiến Dũng cho rằng: “Tùy tình hình của mỗi di tích mà có chính sách huy động nguồn vốn phù hợp. Trong đó, chính quyền địa phương cần phát huy vai trò trong việc huy động các nguồn lực xã hội hóa để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách”.

Trong công tác trùng tu, bảo vệ di tích, phải làm đúng quy định của Nhà nước, nếu không sẽ làm mới di tích. Tuy nhiên, thủ tục hồ sơ cần tránh bớt phiền hà, nhiêu khê, ông Hùng đề nghị: “Với di tích cấp quốc gia, Bộ VH,TT&DL nên linh động ủy quyền, phân cấp cho tỉnh xử lý những dự án tu sửa nhỏ và cấp thiết”.

Ông Phan Tiến Dũng trăn trở: “Là người làm công tác văn hóa lâu năm, tôi rất băn khoăn, lo lắng khi nhìn nhiều di tích xuống cấp, mai một. Trên địa bàn tỉnh có rất nhiều di tích có giá trị cao về nghệ thuật, mỹ thuật, nếu không kịp thời tu bổ, đôi khi những di tích ấy không thể chờ nổi”. Quá trình bảo vệ di tích không hề đơn giản mà là hành trình dài cần sự vào cuộc, chung tay của cả xã hội. Ngoài kinh phí, cần cả cái tâm và tấm lòng dành cho di tích.

Minh Hiền
(Theo Báo Thừa Thiên Huế)

Similar Articles

Cầu Trường Tiền – 120 năm thăng trầm

Cầu Trường Tiền – 120 năm thăng trầm

Đi qua không biết bao nhiêu thăm trầm, biến cố của lịch sử, cầu Trường

Huế loay hoay tìm phương án bảo tồn phố cổ Bao Vinh

Huế loay hoay tìm phương án bảo tồn phố cổ Bao Vinh

Tìm Bao Vinh trong hoài niệm Nằm cách trung tâm TP Huế chừng 3km, phố cổ

“Tôi thấy mình đang thiền khi chụp ảnh chùa Huế”

“Tôi thấy mình đang thiền khi chụp ảnh chùa Huế”

Nổi tiếng với những tác phẩm về các ngôi chùa ở Việt Nam, với nhiếp

Hết thời không có nghĩa là đập bỏ

Hết thời không có nghĩa là đập bỏ

"Hết thời không có nghĩa là đập bỏ" - đó là quan điểm của KTS

Cần sự vào cuộc của các chuyên gia

Cần sự vào cuộc của các chuyên gia

Sau nhiều đắn đo, cuối cùng bức bích họa nổi tiếng “Long Vân Khế Hội”

DSC_4190

Tìm kiếm

Danh mục

Có thể bạn quan tâmclose