Văn hóa Huế | Homepage

Đánh thức kho báu du lịch thời Chúa Nguyễn

🕔08.Sep 2016

1. Nhận diện kho báu

Du lịch Huế còn có một kho báu chưa được đánh thức. Đó là hệ thống di tích gắn liền với thời Chúa Nguyễn. Phát hiện và đưa vào khai thác có hiệu quả sẽ là một sự bổ sung tuyệt vời cho hành trình khám phá di sản văn hóa Huế.

Lăng Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đang được tu sửa

Lần đầu tiên đến thăm các lăng Chúa Nguyễn cách nay 5 năm ở làng La Khê và Hải Cát, xã Hương Thọ (Hương Trà), có một cảm giác thích thú và ngạc nhiên. Bất ngờ là bởi có sự tồn tại cả một quần thể lăng tẩm nguyên vẹn chín đời Chúa ở cùng một khu vực có bán kính chưa quá một cây số mà trước đây chưa hề hay biết. So với các lăng Vua Nguyễn bề thế và uy nghi cách đó không xa, các lăng chúa khiêm tốn hơn nhiều. Quy mô và cấu trúc các lăng về cơ bản lại tương tự nhau. Mỗi lăng đều có 2 lớp tường thành hình chữ nhật bao bọc, xây bằng đá núi và gạch vồ, trước mặt và sau lưng đều có bình phong che chắn. Nấm mộ xây hình khối chữ nhật, trước mặt đều có án thờ. Tóm lại, mỗi lăng Chúa đơn lẻ nhìn chẳng khác mấy các lăng bình thường, thua xa lăng mộ của nhiều bậc đại quan ở Huế. Sự đơn sơ, dung dị được giải thích bởi đây là lăng mộ cải táng từ các nơi về và cùng được xây dựng lại đầu triều Vua Nguyễn.

Thăm lăng Chúa Nguyễn, tôi lại bị hấp dẫn bởi một cảm giác lạ. Nó bắt đầu từ hành trình khi từ Huế đi qua những cung đường không quá xa lại quanh co, rồi một chuyến đò sang sông trước khu vực lăng Chúa. Những con đường ngoằn ngèo, nằm dưới những tán cây xanh mang dáng vẻ hoang sơ, bí hiểm và tất nhiên không kém phần hấp dẫn đối với những ai khao khát khám phá những điều bí ẩn. Các lăng Chúa không cách xa nhau, có trường hợp chỉ chừng mét, ẩn hiện thấp thoáng sau những lùm cây, những khu vườn rợp bóng. Đi nhiều mà vẫn không thấy mệt, thấy chán, bởi mỗi lăng mộ là một con người, một cảnh quan và hơn thế một sự khác biệt. Có điều, nó như một kho báu chưa được khơi dậy và đánh thức bởi những người làm du lịch nên không phải là điểm đến dễ dàng dành cho tất cả mọi người. Tự dưng bỗng thấy nhớ nhà văn Sơn Nam, hàng chục năm trước khi biên soạn cuốn “Lịch sử khẩn hoang miền Nam” đã lặn lội từ Nam Bộ ra Huế, ngược dòng Hương Giang, lên đến ngã ba Tuần, rồi vượt sông qua bên tê tả ngạn dòng Tả Trạch để kính viếng lăng chúa Nguyễn Phúc Chu và các Chúa Nguyễn.

Khu lăng mộ của các vị Chúa Nguyễn chỉ là một trong những điểm nhấn. Không đồ sộ và còn gần như nguyên vẹn như triều đại Nguyễn sau này, thế nhưng hệ thống những di tích của thời kỳ Chúa Nguyễn trị vì kéo dài hơn 200 năm kể từ thời điểm 1558 khi Chúa Tiên Nguyễn Hoàng rời bỏ Đàng Ngoài bởi lo sợ sự bức hại của người anh rể Trịnh Kiểm để vào Nam dựng nên xứ Đàng Trong cho đến năm 1776 bị nhà Tây Sơn tiêu diệt thực sự là kho báu lớn. Huế – Phú Xuân là nơi đang lưu giữ nhiều di tích có giá trị lịch sử nhất về thời Chúa Nguyễn.

Cùng với lăng Chúa Nguyễn là những thủ phủ một thời vang danh, gắn với tên gọi các địa danh Phước Yên, Bác Vọng (Quảng Điền), Kim Long, Phú Xuân (Huế). Quá trình phát triển và đô thị hóa đã khiến cho Kim Long hay Phú Xuân ngày càng mới, nhiều công trình mới được dựng lên và dấu tích xưa của một thời “Xứ Đàng Trong” nhạt phai rất nhiều. Với Phước Yên và Bác Vọng, tuy không còn những lầu son gác tía nhưng một lần ghé thăm vẫn thấy bàng bạc dấu xưa. Ở Phước Yên còn đó miếu thờ của Chiêu Võ hầu Nguyễn Hữu Dật, người có cuộc đời và sự nghiệp gắn liền với sự lớn mạnh, mở mang bờ cõi, xây dựng và củng cố lực lượng của các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Hay ở Bác Vọng là ngôi chùa cổ Thiện Khánh mà dân gian vẫn quen gọi chùa Bác Vọng Tây, tương truyền được xây dựng dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Chu, nghĩa là cách nay đã 300 năm. Cũng ở Bác Vọng, còn có miếu thờ Bà Tơ, một nhân vật huyền thoại, tương truyền đã có công cứu sống Chúa Nguyễn Hoàng bị lâm nguy trong một trận thủy chiến trên sông Bồ cách nay 400 năm!

Miếu thờ Nguyễn Hữu Dật và Bà Tơ chỉ là 2 trong số rất nhiều những di tích có liên quan đến nhân vật lịch sử thời Chúa Nguyễn. Còn lại phải kể đến miếu thờ Bà Trà, một số những vị khai quốc công thần tiền triều Nguyễn ở làng Diêm Trường (xã Vinh Hưng, huyện Phú Lộc), khu lăng mộ ở Lộc Sơn (Phú Lộc) và nhà thờ Nguyễn Cư Trinh ở An Hòa (TP. Huế). Nguyễn Cư trinh sinh năm Bính Tuất (1716) là một danh tướng, danh sĩ thời Chúa Võ vương Nguyễn Phúc Khoát và Định vương Nguyễn Phúc Thuần.

Chuyện kể về Bà Trà đầy khí phách, gợi nhớ đến hình ảnh Bà Trưng, bà Triệu năm nào. Theo Quốc sử quán triều Nguyễn, tháng 7 năm Tân Mùi (1571), anh em Mỹ Lương, Văn Lan và Nghĩa Sơn ở Khang Lộc (Quảng Bình) câu kết với họ Trịnh nổi loạn, định đánh úp Vũ Xương nên cho quân mai phục ở Minh Linh và Cầu Ngói (Hải Lăng). Chúa Tiên Nguyễn Hoàng biết được, thân chinh ngầm đánh Mỹ Lương ở Cầu Ngói, sai phó tướng Trương Trà đánh Minh Linh. Giao tranh ác liệt, Mỹ Lương trốn chạy bị chém; Trương Trà tiến quân đến Phúc Thị, đánh nhau với giặc, bị Nghĩa Sơn bắn chết. Quốc sử quán triều Nguyễn chép trong “Thực lục tiền biên”: “Vợ Trà là Trần Thị (người xã Diêm Trường) nghe tin nổi giận, mặc quần áo đàn ông thúc quân đánh, bắn chết Nghĩa Sơn tại trận. Quân Văn Lan thua, trốn về với Trịnh. Thế là, dẹp hết đảng giặc. Chúa đem quân về. Phong Trần thị làm quận phu nhân”.

Di tích lịch sử thời Chúa Nguyễn còn lại nổi tiếng và hiện đang là điểm đến du lịch ở Thừa Thiên Huế là hệ thống các chùa cổ, trong đó đầu tiên phải nhắc đến là chùa Thiên Mụ. Được chính thức khởi lập vào năm Tân Sửu (1601) vào thời Chúa Tiên Nguyễn Hoàng, vị chúa đầu tiên xứ Đàng Trong, chùa Thiên Mụ cho đến nay vẫn sừng sững nét oai nghiêm và mang nét đẹp bền vững với thời gian. Việt Nam là xứ sở của đền chùa chẳng thua kém bất kỳ nước nào nhưng chỉ mỗi chùa Thiên Mụ là lọt vào danh sách top đền chùa tháp đẹp nhất châu Á do tạp chí du lịch Lonely Planet nổi tiếng thế giới bình chọn.

2. Còn nhiều tiềm năng

Chùa Thiên Mụ cũng chỉ là điểm đến du lịch mang dấu tích thời Chúa Nguyễn. Ngôi chùa này đã qua nhiều lần trùng tu và sửa chữa. Tháp Phước Duyên, công trình thu hút du khách nhất khi đến thăm chùa Thiên Mụ, được xây dựng vào năm 1844, thời vua Thiệu Trị.

Thế nhưng, ngoại trừ chùa Thiên Mụ, còn lại nhìn chung kho báu di tích thời Chúa Nguyễn vẫn là những quặng vỉa và đang bị quên lãng. Các lăng Chúa Nguyễn không phải là điểm đến du lịch của du khách khi đến Huế mặc dù nó cách không xa các lăng vua Nguyễn, nằm tập trung và còn rất nguyên vẹn.

Chùa Hà Trung

Các thủ phủ thời Chúa Nguyễn xưa ở Phước Yên hay Bác Vọng chỉ còn là hoài niệm một thời của những ai hiểu biết và giàu sự tưởng tượng. Lăng mộ, miếu thờ của đại thần Chúa Nguyễn như Nguyễn Cư Trinh, Nguyễn Hữu Dật hay các nhân vật huyền thoại như Bà Tơ cơ bản vẫn trong tình trạng hoang phế. Chùa Hà Trung nằm ven đầm phá Tam Giang – Cầu Hai do Thiền sư Nguyên Thiều tạo dựng vào hậu bán thế kỷ XVII, là ngôi Quốc tự thời Chúa Nguyễn, từng được vị hòa thường Trung Quốc Thích Đại Sán ghé thăm và mô tả lại trong tác phẩm nổi tiếng “Hải ngoại ký sự” vẫn chưa thực sự là điểm đến du lịch của Huế. Còn nữa là bao dấu tích về thời Chúa Nguyễn trên đất Huế đang bị che lấp bởi vết bụi thời gian.

Bàn về kho báu du lịch thời Chúa Nguyễn nay vẫn chưa được phát lộ, nhiều người đã nói đến sự “lấn át” của các di tích thời Vua Nguyễn và thực trạng “thừa thải” di sản của vùng đất Cố đô. Tuy nhiên, điều có thể thấy rõ ở đây là sự nhận thức chưa thấu đáo về nguồn tiềm năng du lịch to lớn này. Hơn 200 năm tồn tại và phát triển với Huế là trung tâm nhưng thời đại Chúa Nguyễn vẫn chưa được mấy ai thấu hiểu rạch ròi. Bởi thế sự xuống cấp, điều kiện đi lại khó khăn và tình trạng hoang phế ở các di tích này cũng là điều dễ hiểu, làm sao có thể nói đến việc xây dựng thành điểm đến, thành sản phẩm du lịch thu hút khách tham quan?

Gần đây, việc nghiên cứu về thời Chúa Nguyễn cũng được đẩy mạnh đã dẫn tới sự ra đời của những công trình có giá trị về nhiều mặt, tiêu biểu như sự ra đời tác phẩm “Mỹ thuật thời Chúa Nguyễn – dẫn từ di sản lăng mộ” của Phân viện Nghiên cứu nghệ thuật quốc gia tại Huế. Bên cạnh các công trình nghiên cứu mang tính độc lập, nhiều hội thảo có liên quan đến Chúa Nguyễn cũng được tổ chức. Chúng tôi cũng được biết, công trình “Lịch sử Việt Nam” có tới 25 tập, một đề án khoa học xã hội được tiến hành theo chủ trương của Ban Bí thư Trung ương Đảng, dự kiến dành 1 tập viết về thời Chúa Nguyễn. Rõ ràng, những hoạt động nghiên cứu khoa học và lịch sử được xúc tiến không chỉ góp nâng cao sự hiểu biết mà còn giúp mọi người có nhận thức đúng đắn về những đóng góp của các Chúa Nguyễn và giá trị lịch sử về thời đại này.

Đầu năm 2016, với sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Trung tâm bảo tồn Di tích Cố đô Huế phối hợp với Phân viện Khoa học Công nghệ xây dựng miền Trung tổ chức khởi công công trình tu bổ, tôn tạo lăng Trường Cơ của Chúa Nguyễn Hoàng. Đó được xem là tín hiệu vui. Là khu mộ cải táng, có kiến trúc đơn giản nhưng lăng mộ của người khởi đầu cho ra đời của “xứ Đàng Trong” mang tính “thiêng” và biểu tượng rất lớn. Đặc biệt khu lăng mộ có vị thế và cảnh quan thiên nhiên huyền ảo, có sự thu hút đặc biệt dành cho những ai khát khao được trải nghiệm và đi tìm cảm giác lạ. Lăng Trường Cơ nằm trong quần thể lăng Chúa ở vùng thượng nguồn sông Hương.

Cũng đầu năm nay, Công ty TNHH Du lịch Bạn đường châu Á thử nghiệm, đưa vào khai thác tour du lịch “Dấu xưa tích Nguyễn. Ngoài Đại Nội và những lăng tẩm nổi tiếng của triều Nguyễn thu hút lượng lớn du khách mỗi ngày, Huế còn có những di tích gắn liền với các chúa Nguyễn, cung tần mỹ nữ, phi hậu… chưa được nhiều người biết đến. Di chuyển bằng xe mô tô, khách len lỏi qua cung đường hơi mạo hiểm đến với quần thể lăng vua Gia Long thuộc địa phận xã Hương Thọ, thị xã Hương Trà. Với di tích lăng mộ các Chúa Nguyễn, khách có thể ghé thăm lăng Sọ (chúa Nguyễn Phúc Luân, thân sinh của vua Gia Long), lăng Trường Phong (chúa Nguyễn Phúc Thụ), lăng Trường Mậu (chúa Nguyễn Phúc Thái), lăng Trường Thanh (chúa Nguyễn Phúc Chu), lăng Trường Thái (chúa Nguyễn Phúc Khoát), lăng Trường Cơ (chúa Nguyễn Hoàng)… trải rộng trong địa phận thuộc thị xã Hương Trà.

Có thể xem, đây là sự khởi đầu nhưng là những dấu hiệu tích cực trong việc khai thác kho báu du lịch về các di tích thời Chúa Nguyễn. Rõ ràng, muốn thu hút được du khách, trước tiên cần cho thấy và phát lộ được tiềm năng của kho báu, giải tỏa và khai thông nhưng khó khăn và bế tắc có liên quan, nhanh chóng hình thành nên các sản phẩm du lịch hấp dẫn. Du lịch Huế sẽ trở nên đa dạng và hấp dẫn khi các di tích đơn lẻ, thậm chí tour du lịch khám phá di tích thời Chúa Nguyễn ra đời và đưa vào khai thác. Đó là sự bổ sung cho hành trình khám phá Huế gắn liền với các di sản thời Vua Nguyễn đang là sản phẩm du lịch đặc sắc và riêng biệt của Cô đô Huế hiện nay.

Đình Nam
(Theo Thừa  Thiên Huế)

Similar Articles

Được chủ soái Hương Bình thi xã giúp “gỡ bí”

Được chủ soái Hương Bình thi xã giúp “gỡ bí”

Xuất thân quan cụ, uyên thâm chữ nghĩa như nhà thơ Ưng Bình mà ông

Ở Huế nơi nào cũng công viên

Ở Huế nơi nào cũng công viên

Buổi sáng, từng đoàn người đạp xe thể thao xuôi ngược. Từng tốp bên bờ

Kinh đô Huế thế kỷ 19 tiêu biểu bậc nhất cho thành thị Việt Nam cuối thời trung đại

Kinh đô Huế thế kỷ 19 tiêu biểu bậc nhất cho thành thị Việt Nam cuối thời trung đại

Triều Nguyễn đã kiến thiết kinh đô Huế như thế nào, tổ chức chính quyền

Không cần chặt cây, nơi đây dùng ‘cách hay’ bảo vệ cây trăm năm và người dân

Không cần chặt cây, nơi đây dùng ‘cách hay’ bảo vệ cây trăm năm và người dân

Sau sự cố cây phượng ngã đè chết học sinh ở TP.HCM và khắp nơi

Huế là thành phố áo dài, tại sao không?

Huế là thành phố áo dài, tại sao không?

Trong bối cảnh các tỉnh thành đều có thế mạnh về du lịch và đều

DSC_4190

Tìm kiếm

Danh mục

Có thể bạn quan tâmclose